Παγκόσμια Ημέρα κατά του Αλτσχάιμερ: Ποιο στερεότυπο καθυστερεί τη διάγνωση και ποια είναι τα στάδια εξέλιξης της νόσου

Με την 21^η Σεπτεμβρίου να έχει οριστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Νόσου Αλτσχάιμερ, αλλά και τον μήνα Σεπτέμβριο ως μήνα ευαισθητοποίησης για το μείζον αυτό κοινωνικό πρόβλημα υγείας, πολυάριθμες εκδηλώσεις έχουν προγραμματιστεί για τη σχετική ενημέρωση του κοινού.

Στόχος των δράσεων αυτών, είναι επίσης η καταπολέμηση του στίγματος που συνοδεύει παρόμοιες ασθένειες, αλλά και η κατανόηση τόσο του βιώματος του πάσχοντος, όσο και του έργου που έχει αναλάβει ο εκάστοτε φροντιστής.

Στην Ελλάδα περίπου 400.000 περιθάλποντες παρέχουν καθημερινά φροντίδα σε ανθρώπους με άνοια, με πιο συχνή μορφή της τη νόσο Αλτσχάιμερ, επωμιζόμενοι ένα τεράστιο πρακτικό, οικονομικό και ψυχικό φορτίο.

Η αντίληψη ότι είναι φυσιολογικό κάποιος να ξεχνά καθώς γερνά, είναι ένα στερεότυπο που χρειάζεται να σπάσει, καθώς καθυστερεί την έγκαιρη  διάγνωση και πρόληψη.

Στάδια εξέλιξης της νόσου

Οι νευροεκφυλιστικές διεργασίες που χαρακτηρίζουν τη νόσο Αλτσχάιμερ εξελίσσονται σταδιακά για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Οι σύγχρονες απόψεις για τη χρονική πορεία της νόσου είναι οι εξής:

Ασυμπτωματικό (προκλινικό) στάδιο

Διαρκεί πολλά χρόνια (πιθανώς πάνω από 10 χρόνια). Κατά τη διάρκεια του σταδίου αυτού,  ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου καταστρέφονται σταδιακά. Παρά τη συσσώρευση διαφόρων τύπων βλαβών (π.χ. εναποθέσεις αμυλοειδούς, νευροϊνιδιακές δεσμίδες, συναπτική δυσλειτουργία), αυτές δεν είναι αρκετά σοβαρές ώστε να προκαλέσουν συμπτώματα (ή μπορεί να αντισταθμιστούν από προκαταρκτικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου). Επομένως, κλινικά δεν αποτελεί νόσο, αλλά υποκρύπτει τις βιολογικές αλλαγές που χαρακτηρίζουν τα πρώιμα στάδια της νόσου.

Ήπια γνωστική διαταραχή

Σε αυτό το στάδιο, έχει προκληθεί μεγαλύτερη βλάβη στον εγκέφαλο και εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα (συνήθως μειωμένη πρόσφατη αυτοβιογραφική μνήμη). Ωστόσο, δεν παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ήπια γνωστική διαταραχή είναι μια περιγραφική διάγνωση με ετερογενή αιτιολογία (δεν έχει πάντα υποκείμενη νόσο Αλτσχάιμερ). Η διάρκεια αυτού του σταδίου ποικίλλει: εκτιμάται ότι το 5-15% των ατόμων με ήπια γνωστική διαταραχή, μεταπίπτει σε άνοια κάθε χρόνο.

Στάδιο κλινικά έκδηλης νόσου Alzheimer

Τα συμπτώματα γίνονται πιο σοβαρά και παρεμβαίνουν στη ζωή και τις καθημερινές δραστηριότητες. Η νοητική λειτουργία μειώνεται σταδιακά, συχνά υπάρχουν συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα και οι ασθενείς χρειάζονται όλο και περισσότερο φροντίδα και επίβλεψη. Στα τελικά στάδια της νόσου, οι ασθενείς εξαρτώνται πλήρως από το περιβάλλον τους ακόμη και για βασικές λειτουργίες.

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ, με θέμα «Υγεία του εγκεφάλου και μείωση των κινδύνων», σηματοδοτεί μια ιστορική εποχή στον αγώνα κατά της νόσου. Παρόλο που υπάρχουν ακόμα πολλοί στόχοι που δεν έχουν κατακτηθεί, διαθέτουμε πλέον εγκεκριμένες μεθόδους για την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου στα αρχικά στάδια.