Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγεiας Η θεραπευτική δύναμη της απόλαυσης: Ο θαυματουργός δρόμος προς την ανάπτυξη μετά το ψυχικό τραύμα
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου), το My Doctor’s House φιλοξενεί ένα κείμενο της Δέσποινας Πλουσίου, Ψυχοθεραπεύτριας, η οποία ειδικεύεται στην αντιμετώπιση του Ψυχικού Τραύματος PTSD, C-PTSD.
Η αποσύνδεση από την απόλαυση συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που το τραύμα επηρεάζει τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα, διατηρώντας μας σε μια διαρκή κατάσταση “συναγερμού.”
Το ψυχολογικό τραύμα μπορεί να αλλάξει δραματικά τη ζωή μας, επηρεάζοντας όχι μόνο τον τρόπο που σκεφτόμαστε και νιώθουμε, αλλά και το πώς βιώνουμε και απολαμβάνουμε καθημερινές στιγμές. Τα άτομα που έχουν τραυματιστεί και έχουν αντέξει συντριπτικές εμπειρίες συχνά δυσκολεύονται να νιώσουν χαρά και ικανοποίηση σε απλές δραστηριότητες, όπως η συνομιλία με φίλους ή η απόλαυση ενός καλού γεύματος.
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα του ψυχολογικού τραύματος είναι η αποσύνδεση από το σώμα μας. Το τραύμα δεν μας αποκόπτει μόνο από την απόλαυση νοητικά, αλλά μας εμποδίζει να βιώσουμε το σώμα μας ως πηγή θετικών συναισθημάτων. Όπως εξηγεί ο Πίτερ Λεβίν, «Το σώμα είναι το δοχείο της θεραπείας, και για να ξεπεράσουμε το τραύμα, πρέπει να επανασυνδεθούμε με αυτό.» Η αποσύνδεση από το σώμα είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που έχει σχεδιαστεί για να μας βοηθήσει να αποφύγουμε την αναβίωση του πόνου, αλλά ταυτόχρονα μας εμποδίζει να αγκαλιάσουμε πλήρως τον πλούτο της ζωής.
Η απόλαυση λειτουργεί ως το μονοπάτι που μας επανασυνδέει με το σώμα μας, το οποίο διαδραματίζει άμεσο ρόλο στη θεραπεία από το τραύμα. Μέσα από τις σωματικές απολαύσεις—είτε πρόκειται για απαλές κινήσεις, την αίσθηση του αέρα στο δέρμα μας, είτε την απόλαυση ενός γεύματος με αγαπημένα πρόσωπα—το σώμα αφυπνίζεται και αρχίζει να βγαίνει από τη σκιά της λειτουργίας επιβίωσης.
Πώς το τραύμα μάς αποσυνδέει από την απόλαυση
Όταν βιώνουμε τραύμα, το σώμα μας εισέρχεται σε λειτουργία επιβίωσης. Αυτό σημαίνει ότι το νευρικό μας σύστημα, ειδικά το συμπαθητικό σύστημα, παραμένει σε διαρκή κατάσταση υπερδιέγερσης, πάντα έτοιμο να μας προστατεύσει από αντιληπτές απειλές. Ο εγκέφαλός μας δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για την απόλαυση. Ο ειδικός στο τραύμα Μπέσελ βαν ντερ Κολκ αναφέρει, «Ο εγκέφαλος του τραυματισμένου ατόμου ζει σε έναν κόσμο απειλών. Όταν είμαστε σε αυτή την κατάσταση, οι χαρές της ζωής μοιάζουν μακρινές και απρόσιτες.»
Παρόλο που αυτή η αντίδραση είναι φυσιολογική σε περιόδους κινδύνου, όταν παρατείνεται, μπορεί να εμποδίσει την ικανότητά μας να ξαναβρούμε τη χαρά και την ηρεμία. Ο εγκέφαλος, κατακλυσμένος από άγχος και φόβο, δυσκολεύεται να εστιάσει στις απολαυστικές εμπειρίες. Ο προμετωπιαίος φλοιός, που είναι υπεύθυνος για τη λήψη αποφάσεων και την απόλαυση, δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά όταν η αμυγδαλή—το κέντρο του φόβου—είναι συνεχώς σε εγρήγορση.
Η θεραπευτική δύναμη της απόλαυσης
Παρόλο που το τραύμα μπορεί να διαταράξει τη σύνδεσή μας με την απόλαυση, η ίδια η απόλαυση είναι ζωτικής σημασίας για τη θεραπεία. Όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, επιτρέποντας στον εαυτό μας να νιώσει χαρά και ικανοποίηση, βοηθάμε τον εγκέφαλο να επιστρέψει στη ρύθμιση, δηλαδή σε μια κατάσταση ισορροπημένης λειτουργίας. Ο ψυχίατρος Φρανκ Άντερσον τονίζει, «Η απόλαυση δεν είναι απλώς κάτι που μας ευχαριστεί· είναι ζωτικό μέρος της θεραπείας, βοηθώντας το νευρικό σύστημα να επιστρέψει σε μια κατάσταση ασφάλειας.»
Η εμπειρία της χαράς και της ευδαιμονίας ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό μας σύστημα, και ειδικά το πνευμονογαστρικό νεύρο, που μας βοηθά να χαλαρώσουμε και να νιώσουμε ασφαλείς, επανασυνδέοντάς μας με τους άλλους. Αυτό το σύστημα είναι απαραίτητο για την κοινωνική μας συνδεσιμότητα και την αίσθηση ευεξίας. Μέσω της απόλαυσης, όχι μόνο εκτιμούμε την ομορφιά της ζωής, αλλά βοηθάμε επίσης τον εγκέφαλό μας να βγει από τη στρεσογόνα κατάσταση επιβίωσης.
Ο ρόλος της τέχνης στην επανασύνδεση με την απόλαυση
Η τέχνη, ως μορφή έκφρασης και δημιουργικότητας, παίζει κρίσιμο ρόλο στην επανασύνδεσή μας με την ανθρώπινη εμπειρία και τις απολαύσεις της ζωής. Η μουσική, η ζωγραφική, ο χορός και η ποίηση προσφέρουν ευκαιρίες να εκφράσουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, να απελευθερώσουμε συναισθήματα που έχουν καταπιεστεί από το τραύμα και να ξανανακαλύψουμε τη χαρά της δημιουργίας. Μέσα από την τέχνη, μπορούμε να επανασυνδεθούμε με την ανθρώπινη εμπειρία, απολαμβάνοντας ξανά τη χαρά της αυθόρμητης έκφρασης. Ο Μπέσελ βαν ντερ Κολκ δηλώνει, «Η τέχνη μας επιτρέπει να επεξεργαστούμε τραυματικές εμπειρίες με τρόπους που συχνά δεν μπορούν οι λέξεις.»
Ο κίνδυνος του να μένουμε κολλημένοι στο τραύμα
Υπάρχει σημαντικός κίνδυνος να εστιάζουμε υπερβολικά στο τραύμα μας, σε σημείο που να παραμελούμε το εγγενές ανθρώπινο δικαίωμα να βιώνουμε την απόλαυση. Η παραμονή στη συνεχή αφήγηση του πόνου μπορεί να οδηγήσει σε επανατραυματισμό και στην απώλεια ευκαιριών για θεραπεία. Ο Πίτερ Λεβίν σημειώνει, «Το τραύμα δεν είναι αυτό που μας συμβαίνει· είναι αυτό που μένει μέσα μας. Για να θεραπευτούμε, πρέπει να αφήσουμε χώρο για την απόλαυση.»
Η απόλαυση δεν είναι απλώς μια απόδραση από τον πόνο, αλλά ένα θεμελιώδες εργαλείο που μας βοηθά να απομακρυνθούμε από τα σκοτεινά συμπτώματα του τραύματος και να επανασυνδεθούμε με τη ζωή. Αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στην δυσφορία του τραύματος, είναι σημαντικό να αναζητούμε συνειδητά εμπειρίες που μας φέρνουν χαρά και αναζωογόνηση, είτε αυτό είναι ένας περίπατος στη φύση είτε ένα γεύμα με αγαπημένα πρόσωπα.
Η σοφία του Διόνυσου
Η δύναμη της απόλαυσης δεν αποτελεί νέα ανακάλυψη. Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία και οι Διονυσιακές τελετές τόνιζαν τη σημασία της απόλαυσης, όχι μόνο ως μέσο για να ζούμε τη ζωή πλήρως, αλλά και ως μονοπάτι για τη συναισθηματική θεραπεία και την υπέρβαση του πόνου. Ο Διόνυσος, ο θεός της χαράς, της γονιμότητας και της έκστασης, ενσάρκωνε την ένωση των ανθρώπων με τα ένστικτά τους, τη φύση και τη θεϊκή απόλαυση, αποδεικνύοντας ότι η χαρά μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη κατανόηση