Learned Helplessness

Ο Bessel van der Kolk, στο βιβλίο του The Body Keeps the Score, περιγράφει ένα πείραμα που έγινε με σκύλους για να αναδείξει την έννοια της «μαθημένης αβοηθητότητας»Σε αυτό το πείραμα, σκύλοι τοποθετήθηκαν σε ένα κλουβί με ηλεκτροφόρο πάτωμα. Στην αρχή, υπήρχε ένα διαχωριστικό που τους εμπόδιζε να ξεφύγουν, με αποτέλεσμα να υπομένουν το σοκ ανήμποροι. Όταν στη συνέχεια το διαχωριστικό αφαιρέθηκε, πολλοί από αυτούς δεν προσπάθησαν καν να ξεφύγουν, παρόλο που θα μπορούσαν να το κάνουν. Είχαν μάθει ότι δεν είχαν έλεγχο πάνω στην κατάσταση και είχαν εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια διάσωσης.

Το ίδιο συμβαίνει και στον άνθρωπο όταν τραυματίζεται: αν βιώσει ξανά και ξανά καταστάσεις όπου δεν μπορεί να προστατευτεί, μαθαίνει ότι δεν έχει επιλογές, ακόμα και όταν πλέον μπορεί να δράσει. Αυτή η αίσθηση αβοηθησίας και ακινητοποίησης είναι από τα πιο βαθιά αποτυπώματα του τραύματος.

Το τραύμα διακόπτει τους φυσικούς μηχανισμούς αυτορρύθμισης του σώματος και του νου, οδηγώντας σε αναστολή (inhibition) και απώλεια αίσθησης προσωπικής δράσης (lack of agency). Όταν κάποιος βιώνει ένα τραυματικό γεγονός, το σύστημα επιβίωσης υπερφορτώνεται, και αντί να ακολουθήσει μια φυσική αποφόρτιση, όπως συμβαίνει στα ζώα, η ένταση της εμπειρίας παγιδεύεται στο σώμα.

Αυτό σημαίνει ότι οι φυσικές μας αποκρίσεις – μάχη, φυγή ή πάγωμα – δεν ολοκληρώνονται, αφήνοντάς μας σε μια κατάσταση διαρκούς εγρήγορσης ή αποσύνδεσης. Σε καταστάσεις ουσιαστικού κινδύνου, δεν αντιδρούμε πνευματικά, ψυχικά ή σωματικά με τους φυσικούς τρόπους προστασίας, καθώς το τραύμα εμποδίζει την αυθόρμητη κινητοποίηση των αμυντικών μας μηχανισμών.

Η αποκατάσταση από το τραύμα απαιτεί τη σταδιακή επανασύνδεση με τις φυσικές μας διεργασίες, δίνοντας χώρο στην κίνηση, την αναπνοή και τη σωματική έκφραση, ώστε το σώμα να ξαναβρεί τη φυσική του σοφία και ισορροπία. Όπως τα σκυλιά που ξαναμαθαίνουν ότι μπορούν να πηδήξουν έξω από το κλουβί, έτσι και οι άνθρωποι μπορούν να ξαναβρούν την αίσθηση της προσωπικής τους δύναμης και ελευθερίας.

Γράφει η Δέσποινα Πλουσίου,
Ψυχοθεραπεύτρια, εξειδικευμένη στην αντιμετώπιση του Ψυχικού Τραύματος PTSD, C-PTSD