Η Ηλικία της Αλήθειας

Ο λόγος που αποφάσισα να γράψω αυτό το κείμενο για την εμμηνόπαυση, και για όλα όσα τη συνοδεύουν, είναι απλός: όταν άρχισα να μιλώ ανοιχτά για κάποια συμπτώματα που ξεκίνησα να έχω, φίλες μου, τρυφερές, έξυπνες, φωτεινές γυναίκες, με διέκοπταν ψιθυριστά: «Σσσστ… είσαι νέα ακόμα».

Δηλαδή, πότε ακριβώς επιτρέπεται να αρχίσω να μιλάω γι’ αυτό το θέμα; Στα εξήντα μου; Όταν θα έχω άσπρα μαλλιά; (Έχει καμία μας, πια, άσπρα μαλλιά…;)

Ζούμε σε μια εποχή όπου πολλές από εμάς διατηρούμαστε νέες — όχι μόνο εμφανισιακά, αλλά και ενεργειακά. Χάρη στην πρόοδο της επιστήμης, της διατροφής, της φυσικής άσκησης, της αυτογνωσίας και της προσωπικής φροντίδας, μπορούμε να νιώθουμε ζωντανές, ακμαίες, γεμάτες όρεξη.

Όμως το στερεότυπο που συνοδεύει ακόμη τον όρο «εμμηνόπαυση» —μια γυναίκα γερασμένη, εξαντλημένη, κάπως αόρατη— παραμένει. Κουβαλάμε μέσα μας εικόνες γιαγιάδων με τσεμπέρια και βαριές κινήσεις. Και όταν κοιταζόμαστε στον καθρέφτη και βλέπουμε κάτι τελείως διαφορετικό, μπερδευόμαστε. Γιατί αυτό που ζούμε δεν μοιάζει με ό,τι μας είχαν πει. Κι όμως, συμβαίνει.

Ακόμα και σήμερα, ακόμη και μεταξύ μας, το να μεγαλώνεις παραμένει ένα είδος ταμπού.

Γιατί έχουμε μπερδέψει το «γερνάω» του παρελθόντος με το «μεγαλώνω» της εποχής μας.

Κι όμως, μεγαλώνω δεν σημαίνει χάνομαι.

Μεγαλώνω σημαίνει: αξιοπρέπεια. Γνώση. Φροντίδα. Φωνή.

Μεγαλώνω — και Μιλώ.

Δεν με είχε προειδοποιήσει κανείς.

Καμία γυναίκα στον περίγυρό μου δεν μου είχε μιλήσει ποτέ για την εμμηνόπαυση. Ήταν κάτι σαν μυστικό — φορτισμένο με ντροπή και σιωπή — που κάθε γυναίκα έπρεπε να περάσει μόνη της. Σαν μια εσωτερική εξορία.

Και το έλεγαν αυτό «αξιοπρέπεια». Το να κουβαλάς, δηλαδή, ως γυναίκα το βάρος των μεταβάσεών σου μόνη και μυστικά, σαν να επρόκειτο για κάτι ντροπιαστικό. Σαν να ήταν βάρος το να μοιραστείς. Όχι ανάγκη. Ούτε δικαίωμα.

Και η ειρωνεία; Τα συμπτώματα δεν έρχονται με ταμπέλα. Δεν σου λέει κάποιος: «Γεια σου, ήρθε η ώρα της εμμηνόπαυσης. Πάμε.» Όχι. Έρχονται νωρίτερα.

Σιγά-σιγά. Ήσυχα, υπόγεια, ύπουλα. Με την περιεμμηνόπαυση.

Κι ενώ ο κύκλος σου συνεχίζει να εμφανίζεται και εσύ νιώθεις ανυποψίαστη και νέα, μέσα σου, κάτι έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει. Νιώθεις περίεργα. Κάποιες μέρες δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου. Κάτι γίνεται με τον ύπνο, με τη διάθεση, με τη μνήμη, με τη λίμπιντο. Αλλά επειδή δεν «έχεις μπει» ακόμη στην εμμηνόπαυση, δεν τολμάς να το ονομάσεις.

Αρχίζεις να πιστεύεις ότι φταίς εσύ. Ότι είσαι «λίγο τρελή»…

Κι όμως, αυτό που συμβαίνει είναι η αρχή μιας μεγάλης μετάβασης. Και μαζί της, φέρνει μια βαθιά, υπαρξιακή θλίψη. Μια θλίψη που δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι πόρτα. Μια θλίψη που χρειάζεται να τιμηθεί, για να μπορέσουμε να περάσουμε στο επόμενο στάδιο όχι σιωπηλές, αλλά μεταμορφωμένες.

Και τώρα που είμαι σε αυτή την ηλικία, θυμήθηκα αυτά τα σπουδαία που μας είχαν πει στο πανεπιστήμιο στην Αμερική, μόνο που τότε τα είχα προσπεράσει, γιατί ήμουν μικρή και νόμιζα ότι τα 50 ήταν 1000 χρόνια μετά.

Αλλά ευτυχώς ήξερα ότι υπάρχει γνώση εκεί έξω. Πως υπάρχει επιστημονική βιβλιογραφία, έρευνα, εμπειρία, φωνές που έχουν ήδη μιλήσει για όλα αυτά με καθαρότητα και δύναμη. Και ήξερα —και ξέρω— πως έχουμε δικαίωμα να τη γνωρίζουμε. Να μην πορευόμαστε μέσα στη σιωπή, αλλά να στεκόμαστε στο φως της πληροφορίας, της φροντίδας και της ελευθερίας επιλογής.

Δεν θεώρησα τα συμπτώματά μου ούτε πρόβλημα, ούτε δυσλειτουργία. Θα μπορούσα όμως. Γιατί μεγάλωσα, όπως και τόσες άλλες γυναίκες, μέσα σε μια κουλτούρα όπου η ελληνική οικογένεια δεν ενημέρωνε ποτέ τα κορίτσια για την έμμηνο ρύση, πόσο μάλλον για την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση!

Μόνο για την “αμαρτία του σεξ” υπήρχε λόγος. Για όλα τα υπόλοιπα που μας όριζαν — σώμα, κύκλος, αλλαγή — καμία συζήτηση. Μονάχα να προσέχουμε να μη λερωθεί το παντελόνι μας «εκείνες τις ημέρες», να πλύνουμε αμέσως τα ματωμένα μας εσώρουχα, μην τυχόν και μείνουν και τα δει κανείς.

Ένα υποβόσκων μήνυμα ντροπής για όλα όσα αφορούσαν τη γυναικεία μας φύση.

Τα σώματά μας που αλλάζουν, αξίζουν φροντίδα, γνώση και φωνή. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν να επικοινωνούμε επιτέλους! Μέσω της επιστήμης, με τρυφερότητα και λίγο χιούμορ. Γιατί η εμμηνόπαυση δεν είναι το τέλος. Είναι μια μεγάλη μεταμόρφωση.

Τι είναι η περιεμμηνόπαυση και η εμμηνόπαυση;

Η περιεμμηνόπαυση είναι μια φάση που μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και από τα 40 ή και λίγο νωρίτερα. Μπορεί να κρατήσει από λίγους μήνες έως και 10 χρόνια. Είναι η περίοδος όπου οι ωοθήκες αρχίζουν να μειώνουν σταδιακά την παραγωγή ορμονών, όχι απαραίτητα με ήσυχο και διακριτικό τρόπο. Ο κύκλος μπορεί να υπάρχει κανονικά ή να γίνεται ακανόνιστος και αυτό είναι κάτι που μπερδεύει. Ταυτόχρονα η διάθεση να μοιάζει με roller coaster, και η λίμπιντο να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται χωρίς εμφανή λόγο.

Είναι ο καιρός των μεγάλων υπαρξιακών ερωτήσεων. «Τι θέλω; Ποια είμαι τώρα; Τι δεν αντέχω άλλο;» Είναι επίσης η περίοδος όπου πολλές γυναίκες νιώθουν και σωματικά και ψυχικά… κάπως σαν να βρίσκονται σε μετακόμιση: τίποτα δεν είναι στη θέση του και όλα απαιτούν νέα τακτοποίηση.

Η εμμηνόπαυση ορίζεται επιστημονικά ως η στιγμή που έχουν περάσει 12 συνεχόμενοι μήνες χωρίς περίοδο. Ο μέσος όρος ηλικίας στην Ευρώπη είναι τα 51 έτη. Το σώμα ολοκληρώνει φυσικά τον αναπαραγωγικό του κύκλο, αλλά η γυναίκα δεν «τελειώνει». Μεταμορφώνεται.

Τι λέει η επιστήμη;

• Οι εξάψεις επηρεάζουν περίπου το 75% των γυναικών.

• Η πτώση των οιστρογόνων μπορεί να προκαλέσει γνωστικές αλλαγές, αλλά όχι γνωστική παρακμή.

• Η εμμηνόπαυση δεν είναι νόσος. Είναι φυσιολογική φάση ζωής. Και οι αλλαγές της αξίζουν φροντίδα, υποστήριξη και φωνή.

Έχουμε επιλογές – και αυτό είναι δύναμη.

Σήμερα, έχουμε την πολυτέλεια της γνώσης και της επιλογής. Μπορούμε να επιλέξουμε αν θα ακολουθήσουμε ορμονική θεραπεία υποκατάστασης ή όχι, με τη σωστή ιατρική υποστήριξη και βάση τις προσωπικές μας ανάγκες, ιστορικό και αξίες.

Δεν υπάρχει «σωστό» και «λάθος». Υπάρχει μόνο αυτό που είναι σωστό για εμάς. Και το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε, να ενημερωνόμαστε, να μην κάνουμε τίποτα επειδή “έτσι κάνουν όλοι” ή “έτσι λένε”, αλλά επειδή εμείς αποφασίσαμε, γνωρίζοντας.

Γιατί να μιλάμε ελεύθερα;

Γιατί είναι το αντίδοτο στην ντροπή. Γιατί όταν μιλάμε, σπάμε τη σιωπή που μας ήθελε αόρατες, ιδρωμένες και ένοχες για το ότι δεν είμαστε πια «γόνιμες». Γιατί ο κόσμος δεν χρειάζεται άλλες γυναίκες που υποφέρουν σιωπηλά, ούτε άλλα κακόγουστα “αστεία” για γυναίκες με εξάψεις σε κρίση.

Μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση δεν είναι «στα τελειώματα». Είναι στη φάση της μεγάλης σοφίας, της επιλογής, της φωνής. Δεν απολογείται. Δεν εξηγεί. Δεν έχει πλέον την ανάγκη να αποδείξει τίποτα.

Το κοινωνικό κομμάτι

Σε μια κοινωνία που μιλάει άνετα για το botox και τις ρυτίδες, αλλά σιωπά όταν πρόκειται για την εμμηνόπαυση και τα συμπτώματά της, ήρθε η στιγμή να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Να φέρουμε λέξεις όπως «εμμηνόπαυση», «ορμονική υποστήριξη» και «αϋπνία» στο φως — όχι σαν ντροπή, αλλά σαν κομμάτι της ζωής.

Γιατί η αλήθεια είναι πως οι γυναίκες έχουν πληγεί σοβαρά από ένα βαθύ κοινωνικό bias που παρουσιάζει την εμμηνόπαυση ως παρακμή ή ως κάτι που «καλύτερα να μη φαίνεται». Αυτή η αποσιώπηση, όμως, δημιουργεί ντροπή, μοναξιά και αποξένωση σε μια περίοδο που η γυναίκα έχει περισσότερο από ποτέ ανάγκη σύνδεση, υποστήριξη και αλήθεια.

Ναι, μπορούμε να γελάμε. Αλλά και να γνωρίζουμε.

Η επιστήμη έχει κάνει τεράστια βήματα: από την ορμονική υποκατάσταση (που μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αλλάξει θεαματικά την ποιότητα ζωής), μέχρι τα συμπληρώματα, τις φυσικές πρακτικές, την άσκηση, την ψυχοθεραπεία και την αποδοχή.

Γιατί καμία γυναίκα δεν πρέπει να νιώθει μόνη. Ούτε όταν αρχίζει η πρώτη ρύση, ούτε όταν σταματά η τελευταία.

Υστερόγραφο:

Αν κάποιες μέρες νιώθεις σαν να ζεις σε τέσσερις εποχές μέσα σε μία ώρα — μην ανησυχείς. Δεν είναι τρέλα. Είναι μετάβαση. Και κάθε μετάβαση αξίζει άνετα ρούχα, χιούμορ και μια ζεστή αγκαλιά από τον εαυτό σου.

Προτείνω παρακάτω τρία πολύτιμα βιβλία (δυστυχώς μόνο στα αγγλικά προς το παρόν), που μπορούν να στηρίξουν, να πληροφορήσουν και να βοηθήσουν να σταθούμε στη ζωή σε κάθε φάση της όπως μας αξίζει:

• The New Menopause: Navigating Your Path Through Hormonal Change with Purpose, Power and the Facts – Dr. Mary Claire Haver
• Menopausing: The new edition of the award-winning guide – Davina McCall
• The Menopause Brain: New Science Empowers Women to Navigate the Pivotal Transition with Knowledge and Confidence – Lisa Mosconi, PhD

Γράφει η Δέσποινα Πλουσίου,
Ψυχοθεραπεύτρια,εξειδικευμένη στην αντιμετώπιση του Ψυχικού Τραύματος PTSD, C-PTSD